“Derde betaler” voor energiebesparing

Samenvatting
Er is een sociaal motief voor energiebesparing. In 2009 konden 122.749 gezinnen in Vlaanderen hun gas en elektriciteit niet betalen, 22.000 meer dan een jaar eerder. En er is een ecologisch motief. De gebouwen in Vlaanderen zijn slechter geïsoleerd dan in Zuid-Europa. Dit feit draagt sterk bij tot de klimaatverandering.
De laatste jaren zijn financiële prikkels uitgewerkt om energiebesparende investeringen te bevorderen. De federale overheid laat een belastingplichtige bepaalde investeringen voor energiebesparing van zijn belastingen aftrekken. Je kan ook voordelig een lening aangaan. Premies geeft de Vlaamse overheid, de netbeheerder, het provinciebestuur en de gemeente. Premies zijn beter dan fiscale maatregelen omdat je er niet zo lang moet op wachten. Maar ook hier geldt het bezwaar van de rompslomp. En zo blijven de energiearmen in de kou.
Mits een doktersvoorschrift betaal je alleen het remgeld bij de apotheker voor je geneesmiddel. Het ziekenfonds betaalt, als derde betaler, de apotheker. Waarom biedt een energieleverancier of de distributienetbeheerder zijn klanten niet aan om zelf de investeringen voor het dubbel glas te doen. Niet alleen bij eigenaars maar ook bij huurders. De leverancier of beheerder wordt terugbetaald door de maandelijkse energiebetalingen die lichtjes verlaagd worden. Maar aangezien er minder energie wordt verbruikt kan zo de investering terug betaald worden. En na enkele jaren is het hele profijt voor huurder of eigenaar, want de investering heeft zich terug betaald door de energiebesparing. Het is aan de overheid om met de betrokkenen rond de tafel te gaan zitten en zo’n systeem uit te werken. Een openbare groene investeringsbank kan dit mogelijk maken.

Inleiding

De laatste jaren hebben overheden en andere instanties financiële prikkels uitgewerkt om energiebesparende investeringen te bevorderen. Die hebben een zeker ecologisch en economisch nut. Er wordt energie bespaard, wat het klimaat en het milieu ten goede komt. En er worden jobs behouden of gecreëerd. Te weinig, maar toch. Het grote tekort van al die prikkels is dat ze niet de mensen bereiken die het meest problemen hebben met hun energierekening. De maatregelen zijn asociaal en komen vooral de middenklasse ten goede. In een eerste deel overlopen we die wirwar van maatregelen. In het tweede deel stellen we een oplossing voor die niet alleen ecologisch is maar ook sociaal: de derde betaler.

Verlies van warmte en geld
De gebouwen in Vlaanderen zijn slechter geïsoleerd dan in Zuid-Europa. In Vlaanderen heeft 29,5% van de woningen bijvoorbeeld geen dubbele beglazing. Dat levert een ongelooflijk verlies aan warmte en geld op. Hoogrendementsglas vermindert het warmteverlies door de ramen met 80 %. (Rekening houdend met de bestaande steunmaatregelen kan de investering in 4 jaar terug verdiend zijn.) Maar je moet wel kunnen investeren. In 2009 konden 122.749 gezinnen in Vlaanderen hun gas en elektriciteit niet betalen, 22.000 meer dan een jaar eerder. Laat staan dat deze gezinnen zouden kunnen investeren.

Er bestaat een goede website die je weg wijs maakt in alle mogelijke voordelen die je kan krijgen voor energie-investeringen: http://www.energiesparen.be/
Je moet dan wel een computer en een internetaansluiting hebben. En je weg wat kunnen vinden op het internet.

De federale overheid laat een belastingplichtige bepaalde investeringen voor energiebesparing van zijn belastingen aftrekken. Zie Fiscaal voordeel bij de plaatsing van hoogrendementsbeglazing in bestaande woningen
Je kan ook voordelig een lening aangaan, zowel een consumenten- als een hypothecaire lening. Zie Groene lening voor wie energiebesparende maatregelen aan de woning uitvoert

De fiscale aftrek en de voordelen voor een groene lening zijn voor gepensioneerden met een klein pensioen weinig efficiënt. (23 % van de gepensioneerden in België krijgen een pensioen dat onder de Europese armoedegrens ligt.) Jonge gezinnen steken dikwijls tot de laatste cent in de aankoop van een bestaande woning. Ze hebben dan geen middelen meer om nog investeringen in energiebesparing te doen.

De fiscale aftrekbaarheid veronderstelt dat mensen eerst het geld hebben om het te kunnen uitgeven, en pas later een tussenkomst krijgen via de belastingsafrekening. Bovendien is het financieel voordeel voor hen veel beperkter dan bij mensen met hogere inkomens. Dat systeem heeft dus een sterk Mattheus-effect: degenen die het al goed hebben worden extra gesteund en degenen die het het meest nodig hebben blijven letterlijk in dit geval in de kou.

De federale regering heeft ingezien dat de ongelijkheid die in het systeem van belastingverminderingen is ingebakken, niet langer houdbaar is. Zij heeft daarom de beslissing genomen om voor diegenen die geen of te weinig belastingen betalen om van de belastingvermindering te kunnen genieten, een belastingkrediet in te voeren. Dit belastingkrediet houdt in dat men van de federale overheid een bedrag zal ontvangen, dat overeenstemt met de belastingvermindering waarvan belastingbetalers kunnen genieten (40% van het factuurbedrag). Vanaf inkomstenjaar 2010 geldt dit belastingkrediet voor o.a. investeringen in dakisolatie, de vervanging van een bestaande cv-ketel door een condensatieketel en de plaatsing van hoogrendementsbeglazing.

Het bezwaar blijft én voor de aftrek én voor het belastingkrediet: je krijgt dat geld pas zo’n twee jaar na je eigen investering.
Voor de lening moet je niets voorschieten, maar je moet je wel door een pak formaliteiten worstelen. Ook niet simpel.

Premies worden tegenwoordig gegeven door de Vlaamse overheid, de netbeheerder, het provinciebestuur en de gemeente. De premie van de Vlaamse overheid kent een inkomensgrens en is dus sociaal. Verbeterings- en aanpassingspremie voor woningen Er is ook de Renovatiepremie voor woningen

Voor hoogrendementsglas in Antwerpen is er een premie voor plaatsing van hoogrendementsbeglazing ter vervanging van enkele beglazing in een bestaande woning of appartement vanwege IMEA (elektriciteitsnetbeheerder).
Volgens http://www.energiesparen.be/ geeft de stad Antwerpen geen premie voor hoogrendementsbeglazing.

Premies zijn beter dan fiscale maatregelen omdat je er niet zo lang moet op wachten. Maar ook hier geldt het bezwaar van de rompslomp.

Energiearmen in de kou
Geen enkel van de ontwikkelde systemen is heel gemakkelijk en doeltreffend voor mensen die het het meeste nodig hebben.

Derde betaler
We kennen dat systeem bij de gezondheidsdiensten. Mits een doktersvoorschrift betaal je alleen het remgeld bij de apotheker voor je geneesmiddel. Hetzelfde geldt voor een ziekenhuisopname. De apotheker en het ziekenhuis krijgen de rest van de derde betaler. De “ziekenkas” is de derde - ten aanzien van de relatie verzorger-verzorgde die de honoraria betaalt. Vandaar de naam : derde betaler stelsel. Dat staat ingeschreven in de wet sinds 1963 en is gewaarborgd door de federale Staat.

Energie-investeringen
Waarom biedt een energieleverancier of de distributienetbeheerder zijn klanten niet aan om zelf de investeringen voor het dubbel glas te doen. Niet alleen bij eigenaars maar ook bij huurders. De leverancier of beheerder wordt terugbetaald door de maandelijkse energiebetalingen die lichtjes verlaagd worden. Maar aangezien er minder energie wordt verbruikt kan zo de investering terug betaald worden. Het is aan de overheid om met de betrokkenen rond de tafel te gaan zitten en zo’n systeem uit te werken. De bouwsector is vragende partij, want dit systeem levert werk op. Dat is goed voor de bedrijven en goed voor de jobs. Dat is groene economie.

De aanbieders van het derde betalersysteem maken in ons voorstel extra werk van de bestaande categorie “beschermde afnemers in het Vlaamse Gewest”. Kort samengevat zijn beschermde afnemers
* Mensen die genieten van de sociale maximumprijs voor elektriciteit en aardgas
* Personen met een verhoogde tegemoetkoming van het ziekenfonds
* Personen in een collectieve schuldenregeling
* Personen in budgetbegeleiding bij het OCMW
Deze mensen worden bezocht. Samen wordt nagegaan welke investeringen voor hen gewenst zijn volgens het derde betalersysteem.

Groene overheidsbank
Zo’n bank kan hierin een grote rol spelen. Zij kan bij voorbeeld een volkslening uitschrijven voor een één gemaakt Federaal Energiebesparingsfonds. Deze lening zou een nuttige activering zijn van de meer dan 200 miljard euro aan slapende spaargelden van de Belgische gezinnen. Doordat de rente op spaarboekjes nu zelfs tot onder de inflatievoet gezakt is, kan zo een publieke lening een interessante, veilige belegging zijn in de toekomst van het eigen land.

Momenteel bestaan er maar liefst vijf verschillende sociale federale energiefondsen die naast elkaar werken zonder duidelijke resultaten in de praktijk (Sociaal Stookoliefonds; het organiek begrotingsfonds ‘Fonds voor forfaitaire vermindering voor verwarming met stookolie, lamppetroleum (type C) en bulkpropaan, het fonds voor forfaitaire verminderingen voor verwarming met aardgas en elektriciteit ; het Sociale energiefonds voor gas en elektriciteit en het Fonds ter Reductie van de Globale Energiekost). Wij pleiten daarom voor de creatie van één sociaal klimaatfonds voor het verlichten van de energiefactuur van mensen met een laag inkomen.

Electrabel
Ook de feitelijke monopoliehouder van de energie Electrabel of beter Suez kan een mooie bijdrage leveren. We romen de nucleaire woekerwinsten af via een wettelijke regeling. De winsten bedragen 1,5 à 2 miljard euro per jaar. Groen! heeft een wetsvoorstel klaar waarbij de nucleaire sector 1 miljard euro per jaar betaalt. Dit wetsvoorstel dateert van vóór de gedetailleerde berekening van de onrechtmatige winsten; het bedrag willen we optrekken tot 1,5 à 2 miljard. Deze middelen worden ingezet voor investeringen in hernieuwbare energie, energie-efficiëntie en een structurele aanpak van energiearmoede. Deze heffing mag uiteraard niet doorgerekend worden aan de consument.

Besluit
Er bestaan veel stimulansen tot energiebesparing. Die zijn echter op maat van de goed gevormde middenklasse. Mensen met een bescheiden inkomen en beperkte vorming vallen hierbij uit de boot. Iedereen is beter af met een derde betalersysteem. Een openbare groene investeringsbank kan dit mogelijk maken.

Ilse van Dienderen +32 (03) 233.92.68 +32 494 56 49 68
Hugo Van Dienderen 03 288 77 47 GSM 0495 52 37 69